ĐỐI TƯỢNG THẨM MĨ (Эстетический объект, Objet esthétique)

V.I. Tiupa

Là bình diện mang nội dung của ý đồ thẩm mĩ (tức là của xu hướng có chủ đích trong sáng tạo của ý thức đối với đối tượng thực tế, hoặc tưởng tượng ra: sự vật, cá nhân, tình huống, sự kiện). ĐỐI TƯỢNG THẨM MĨ “không tồn tại tự nó, mà chỉ tồn tại với chủ thể thụ cảm thẩm mĩ” (Nicolai Hartmann – Mĩ học, M., 1958, tr. 123). Mọi hoạt động thẩm mĩ đều bao gồm việc trao cho đối tượng một “hình thức tự túc tự mãn” (Bakhtin), một sự hoàn kết giá trị, tức là sự “hoàn hảo” từ góc nhìn của một tình thái thẩm mĩ cụ thể. Nghề thủ công đưa bình diện thẩm mĩ vào hoạt động sản xuất đồ vật hữu ích chỉ để “tô điểm” cho chúng, mang lại cho chúng ý nghĩa thứ yếu, mang tính  bổ trợ của đối tượng được quan sát. Trong lĩnh vực nghệ thuật, được nuôi dưỡng bằng xúc động tình cảm, hoạt động sáng tạo thẩm mĩ không hẳn chỉ tập trung vào chất liệu mà tổ chức kết cấu của nó là kết quả của hình thức cấu trúc giá trị của ĐỐI TƯỢNG THẨM MĨ, mà chủ yếu là  tập trung vào nội dung đời sống ở sự hiện diện của con người trong thế giới. “Trước tác bên ngoài … chỉ tạo nên xung động khêu gợi” nhờ đó ĐỐI TƯỢNG THẨM MĨ  “trong ý thức tiếp nhận sẽ chỉ xuất hiện qua hành vi đặc biệt của sự sáng tạo thứ sinh” (B. Christiasen – Triết học nghệ thuật.- Spb, 1911, tr. 42), nó hiện ra như là “nội dung của hoạt động thẩm mĩ (chiêm nghiệm) hướng tới trước tác” (Những vấn đề văn học và mĩ học, tr. 17). Khách thể chiêm nghiệm nghệ thuật có hiệu quả nhất về mặt thẩm mĩ là các hiện tượng tồn tại của con người trong thế giới với tất cả sự toàn vẹn mang tính cá thể của chúng: “tôi – trong – thế giới như là phương thức tồn tại đặc biệt của con người (sự hiện diện của nội tâm trong hiện thực bên ngoài). Với tư cách là ĐỐI TƯỢNG THẨM MĨ, trước tác là “sự định hướng giá trị và sự nén chặt” thế giới được tưởng tượng xung quanh cái “tôi” của nhân vật như là “trung tâm giá trị của cái nhìn nghệ thuật” (M. Bakhtin – Mĩ học sáng tạo ngôn từ, tr. 163). Là “khối thống nhất có tính mục đích của những ấn tượng tình cảm” (B. Christiasen – Triết học nghệ thuật, tr.113), ĐỐI TƯỢNG THẨM MĨ  “không thể tìm thấy trỏng cả tâm lí, lẫn trước tác vật chất” (>. Bakhtin – Mĩ học sáng tạo ngôn từ, tr. 53); nó nằm ở khu vực “ranh giới mà những ý đồ cố ý trong hành vi sáng tạo của tác giả, hoặc hành vi tiếp nhận” của người cảm thụ hướng tới (R. Ingarden – Nghiên cứu mĩ học, M., 1962, tr. 319). Tương tự như ngày hội “chỉ tồn tại cho những người tự nguyện tham gia” (H.G. Gadamer – Tính tích cực của cái đẹp, M., 1991, tr. 319), ĐỐI TƯỢNG THẨM MĨ mang tính liên chủ thể: “Ở đây không chỉ nói về sự tham gia đồng thời, mà là về ý đồ có khả năng nối kết tất cả mọi thứ và ngăn chặn sự tan rã của khối người thống nhất” (H.G. Gadamer – Tính tích cực của cái đẹp, M., 1991, tr. 309). Hình thức cấu trúc giá trị của ĐỐI TƯỢNG THẨM MĨ, ví như cái bi, “sẽ trở thành hình thức khả thể của sự tự trải nghiệm” (M. Bakhtin – Mĩ học sáng tạo ngôn từ, tr. 58), còn sự thụ cảm nghệ thuật, cũng như bản thân sự sáng tạo, là sự tự hiện tại hóa về mặt thẩm mĩ (sự thức nhận lạ hóa) của tác giả hoặc độc giả (các chủ thể thẩm mĩ) trong ĐỐI TƯỢNG THẨM MĨ – trong hình tượng “người khác của mình” {nhân vật}được đánh giá và được hoàn kết bởi ngữ cảnh giá trị của thế giới tưởng tượng.

Lã Nguyên dịch

Nguồn: Поэтика//Словарь актуальных терминов и понятий.- Изд. Кулагиной, Intrada.- 2008. Cтр. 313.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: